Lager papierverbruik red bomen

Ons papierverbruik is te hoog

Wereldwijd wordt er per dag gemiddeld 1 miljoen ton papier gebruikt. Het globale papierverbruik neemt jaarlijks toe en is verviervoudigd sinds 1960. 10% van de wereldbevolking (Europa en N-Amerika) zijn verantwoordelijk voor meer dan 50% van het globale papierverbruik. Een Europeaan gebruikt 4 maal meer papier dan het wereldgemiddelde en het Belgische papierverbruik is met gemiddeld meer dan 350kg/persoon/jaar het 2e hoogste verbruik in de wereld.

Als iedereen wereldwijd evenveel papier zou verbruiken als Europeanen (@ 200kg/persoon/jaar) zou dit de volgende gevolgen hebben:

• een verviervoudiging van de huidige papierconsumptie
• een verdubbeling van de huidige volumes van commerciële houtkap (voor zowel hout als papiertoepassingen) enkel voor papierproductie

Acties om consumenten te overtuigen om minder papier te gebruiken zijn dus noodzakelijk, willen we de overige 90% van de wereldbevolking de kans geven op ontwikkeling en scholing, wat gepaard zal gaan met een stijgend papiergebruik in deze regio’s.

Er bestaat een link tussen de pulp en papier industrie en "bomen redden"

Het Paper Chain Forum stelt “papier besparen redt geen bomen”. Ze wijzen op het hoge aandeel van oud papier als grondstof voor papierproductie (58% in België) en stellen dat voor het overige, dit enkel aangevuld wordt met houtvezels afkomstig uit de bijproducten van het bos (dunningshout) of afval van zagerijen.

Dit klopt echter niet. Wereldwijd wordt 42% van al het hout dat commercieel gekapt wordt, verwerkt tot pulp voor papierproductie. Dergelijke volumes zijn uiteraard niet enkel afkomstig uit dunningshout of afval van zagerijen. Een deel van dit hout komt uit goed beheerde bossen, maar veel van het gebruikte hout is afkomstig uit illegale houtkap en onverantwoorde exploitatie van waardevolle bosgebieden. De pulpproductie voor papier en plaatmateriaal is één van de drijvende krachten achter de uitbreiding van plantages met snelgroeiende boomsoorten, dikwijls in de plaats van waardevolle natuurlijke bossen, met alle negatieve gevolgen voor biodiversiteit maar ook negatieve sociale impacten.

Het recyclage argument dat Paper Chain Forum aanhaalt is terecht: de EU sector gebruikt veel recyclagecontent, maar het merendeel van het hergebruik zit in de verpakkingsindustrie (karton) en beperkt in de tissue-industrie. Slechts 10% van het kantoorpapier bestaat momenteel uit gerecycleerd papier! Zeker op mondiaal vlak is er nog veel vooruitgang mogelijk op vlak van een verbeterde ophaling van gebruikt papier en de recuperatie hiervan in de productie.

Naast de gerecycleerde vezels, bestaat ongeveer 50% van de grondstof voor de totale pulp en papier sector uit virgin fibres (voor grafisch papier ligt dit aandeel dus veel hoger).

Voor de milieubeweging moet hout (voor welke toepassing dan ook, dus ook voor papierproductie) uit duurzaam bosbeheer afkomstig zijn en is het FSC label (Forest Stewardship Council) momenteel het enige label dat hieromtrent voldoende garanties biedt.

De herkomst van de virgin fibres die gebruikt worden, is echter niet altijd duidelijk. De grondstof voor papier dat geproduceerd wordt in Europa, is niet noodzakelijk afkomstig uit Europese bossen. Voor België was de situatie in 2008 als volgt:

De Belgische papierproducenten gebruiken jaarlijks 640.000 ton verse pulp. 40% daarvan is afkomstig van Belgische pulpfabrieken en de resterende 60% wordt ingevoerd. Die invoer komt voor 25% uit de Europese Unie, voor 23% uit Noord Amerika en 11% uit Latijns Amerika. De herkomst van de pulp en het gebruikte hout is echter onduidelijk. In de handelsstatistieken wordt enkel het laatste land van oorsprong vermeld. Er is echter veel onrechtstreekse invoer, bijvoorbeeld eerst naar een ander EU land en dan naar België.

Bijkomend worden ook steeds meer halffabrikaten (onbedrukt papier, verpakkingsmateriaal, enz) of afgewerkte papierproducten zoals boeken geïmporteerd in Europa. Ook deze producten bevatten pulp afkomstig uit de hele wereld, waaronder ook potentieel uit zeer destructief bosbeheer. Een recent onderzoek van WWF Duitsland in verband met kinderboeken toont hierbij alvast aan dat het probleem niet te onderschatten is (zie link onderaan).

We geven hier nog een aantal voorbeelden van de linken tussen de pulp- en papiersector en biodiversiteitsimpacten.

Illegale houtkap in Rusland en de Baltische staten
De Europese pulpproductie is voor een groot deel afhankelijk van hout afkomstig uit Rusland en de Baltische staten. Zweden en Finland, belangrijke tissue en papier producerende landen, voeren zeer veel pulp in uit deze landen. In Rusland en de Baltische staten is illegale houtkap een niet te verwaarlozen probleem. 1/3e van de houtkap in het noord-westen van Rusland en 50% van de houtkap in Estland zijn illegaal. Rusland verliest ongeveer 1 miljard US dollar per jaar ten gevolge van illegale houtkap en handel.

Plantages en illegale houtkap in Indonesië
In Brazilië, Chili, Indonesië en Zuid-Afrika zijn plantages met snelgroeiende boomsoorten belangrijke leveranciers van hout voor de pulp en papier industrie. Plantages kunnen een goede bron van hout zijn, als ze goed beheerd worden en niet aangelegd worden ten nadele van de lokale bevolking en door het omvormen van natuurlijke bossen. In Indonesië bijvoorbeeld, werden veel van de bosbranden in 1998/1999 opzettelijk aangestoken om op die manier plaats te maken voor plantages voor houtpulp. 80% van de houtkap in Indonesië is daarenboven illegaal. Pulp in Indonesië wordt voornamelijk geproduceerd door 2 grote bedrijven: Asia Pulp & Paper (APP) en Asia Pacific Resources International Holdings (APRIL). APP en zijn toeleveranciers zijn verantwoordelijk voor 40% van de volledige bosvernietiging in de provincie Riau, in Sumatra (Indonesië). In deze provincie is ontbossing verantwoordelijk voor een hogere jaarlijkse CO2 uitstoot dan de CO2 uitstoot van Nederland.

Niet duurzaam bosbeheer in boreale bosgebieden
In Canada, Zweden, Finland en Rusland is niet duurzame houtkap in High Conservation Value Forests een groot probleem in de boreale gebieden. Naast kaalkap is een ander probleem de onvoldoende bescherming van die waardevolle bossen, wat resulteert in habitatverlies voor o.a. de grizzly beer, puma en wolven in Canada; en andere bosdieren in Finland, Zweden en Rusland. In Zweden staan 2000 bosdieren op de lijst met bedreigde diersoorten, in Finland gaat het om 700 soorten. In deze landen is dat niet te wijten aan versnippering van de bossen, maar aan een bosbeheer dat onvoldoende aandacht geeft aan de bescherming van de biodiversiteit. Landen als Canada en de Scandinavische landen hebben dus niet per se een duurzaam bosbeleid. Het percentage waardevol bos gaat er elk jaar op achteruit in die landen.

Links

• WWF Paper Toolbox
• Achtergrondinfo over de impact van de pulp en papier industrie op biodiversiteit
• Persbericht en rapport over de link tussen ontbossing in de tropen en de Duitse markt van kinderboeken (14 oktober 2009)

Deze tekst is een tegenreactie op het persbericht van 7 oktober 2009 van het Paper Chain Forum waarin ze stellen dat ze willen optreden tegen de foute milieuargumenten over papier waar de consumenten naar hun zeggen steeds meer mee geconfronteerd worden. Concreet eiste het Paper Chain Forum de stopzetting van misleidende slogans tegen papier om e-facturatie en e-communicatie te promoten.

Dit standpunt werd onderschreven door BBL, Ecolife, Netwerk Bewust Verbruiken, VODO en WWF.