15 maart 2000 - Dag van de Bewuste Consument

Consumeren met een hart voor mens en milieu

Tien aankooptips voor de bewuste consument

Vooraf

15 maart is traditioneel de 'werelddag van de rechten van de consument'. Dit jaar plaatst het Netwerk Bewust Verbruiken de 15de maart in het teken van het bewust consumeren: consumeren met een hart voor mens en milieu. Het Netwerk stuurt op de Dag van de Bewuste Consument 10 aankooptips de wereld in. Aan consumenten vragen we om er minstens één uit te kiezen die je tot nu toe niet uitvoerde, maar die je vanaf 15 maart wel zult opvolgen.

Van de hieronder gegeven tips wordt in het eerste deel van deze brochure uiteengezet waarom ze verantwoord zijn. In het tweede deel stellen we de meer dan 40 leden van het Netwerk Bewust Verbruiken, een samenwerking van consumenten-, derde wereld- en milieuorganisaties, aan u voor.

1. koop eens een bioproduct met het biogarantielabel
2. koop eens een pakje koffie met het Max Havelaar-keurmerk
3. koop liever verse seizoengroenten uit België
4. koop liever producten verpakt in retourverpakking in plaats van in eenmalig brik, blik of plastic
5. koop liever producten uit recyclagepapier
6. koop eens een product van de Oxfam-wereldwinkels
7. koop liever een spaarlamp
8. koop liever bewaardozen in plaats van aluminiumfolie, huishoudfolie en/of bakpapier
9. koop liever stoffen in plaats van papieren zakdoeken
10. koop eens iets in een kringloopwinkel

TIP 1: Koop eens een bioproduct met het Biogarantielabel

De biologische landbouwmethode is een milieuvriendelijke vorm van landbouw. De belangrijkste kenmerken zijn het achterwege laten van kunstmest en chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen. Een biologische boer werkt samen met de natuur. Hij probeert ziekten en plagen te voorkomen, zorgt voor een goede bodemstructuur, gebruikt organische mest en natuurlijke hulpmeststoffen en wisselt regelmatig van gewas. Bij de huisvesting van dieren wordt rekening gehouden met het welzijn en het soorteigen gedrag van het dier. Het veevoer moet grotendeels bestaan uit biologische ingrediënten.

De verplichtingen waaraan bioproducenten moeten voldoen liggen op Europees niveau vast. Een controle-organisatie (erkend door het Ministerie van Landbouw) gaat na of de opgelegde normen worden nageleefd. In België zijn er zo twee: Blik en Ecocert. Hun controleurs komen onaangekondigd op bezoek bij telers, verwerkers en winkeliers.

Het Biogarantielabel garandeert dat de gecontroleerde (Belgische) producten van biologische teelt zijn. Let er dus op dat het Biogarantielabel op de verpakking staat, want niet alle producten die zich ‘bio’ noemen, zijn biologisch! Er zijn ook producten met biolabels uit andere landen op de markt (vb. EKO, AB, Nature & Progres).

Producten met het Biogarantielabel zijn terug te vinden in de meeste grootwarenhuizen, de betere kruidenier, natuurvoedingswinkels en Wereldwinkels. Voorbeelden van bioproducten zijn: melk, boter, kaas, eieren, vlees, vis, koekjes, confituur, koffie, thee, groenten, fruit, chips, deegwaren, rijst, aardappelen, noten, vruchtensappen, enz.

Meer informatie?

Biogarantie, Uitbreidingsstraat 392 D, 2600 Berchem, 078/15 34 90 (groen nummer).
Bij Velt is een boekje verkrijgbaar met de adressen van biologische producenten en verdelers: 03/281 74 75.

TIP 2: Koop eens een pakje koffie met het Max Havelaar-keurmerk

Max Havelaar is één van de beroemdste romans van de Nederlandse literatuur, gepubliceerd in 1860 als een aanklacht tegen de onrechtvaardige behandeling van de koffieboeren in Nederlands Indië. Nu 140 jaar later is diezelfde Max Havelaar het symbool voor een keurmerkorganisatie die garant staat voor eerlijke handel.

Max Havelaar vzw koopt of verkoopt zelf geen koffie. De organisatie verleent haar keurmerk aan koffiebranders die hun koffie aankopen onder eerlijke handelsvoorwaarden.

Zo moeten deze branders hun koffie rechtstreeks inkopen bij organisaties van kleinschalige koffieboeren. De boeren ontvangen een correcte prijs. Dit is een prijs die hen in staat stelt hun levensomstandigheden te verbeteren en te blijven produceren met respect voor mens en milieu. Deze prijs zakt nooit onder een bepaalde garantieprijs. Daarnaast kunnen de koffieproducenten ook een voorschot krijgen op de verkoop van hun oogst. Met dit voorschot overbruggen ze moeilijke perioden en hoeven ze geen schulden te maken.

De toepassing van deze eerlijke handelsvoorwaarden wordt in het Zuiden gecontroleerd door FLO, de koepelorganisatie van de keurmerken voor eerlijke handel, en in België door Max Havelaar België.

In de winkel herkennen consumenten deze koffie (en ook bananen!) aan het logo van Max Havelaar. Zo biedt Max Havelaar de consument de mogelijkheid te kiezen voor een bewuste consumptie met respect voor de producent in het Zuiden. Koffie met het Max Havelaar-Keurmerk is te koop in Battard, Bigg's, Cash Fresh, Champion, Colruyt, Cora, Delhaize, GB, Makro, Match, Oxfam-Wereldwinkels, in sommige bakkerijen, biowinkels en vestigingen van Alvo, Nopri, Samgo, Spar en Unic. De bananen zijn te koop bij GB en Oxfam-Wereldwinkels.

Meer informatie:

Max Havelaar, Leopold II laan 184D, 1080 Brussel, tel. 02/411 64 62, fax 02/411 60 05, info@maxhavelaar.be, http://www.maxhavelaar.be

TIP 3: Koop liever verse seizoengroenten uit België

Wist je dat je het milieu kan sparen door het kopen van verse, binnenlandse en seizoensgebonden groenten?

‘Vers’ is belangrijk omdat groenten in blik of glas of diepgevroren enorm veel energie vragen. In rode kolen uitgedrukt heb je met eenzelfde hoeveelheid energie 7 verse rode kolen tegenover slechts 2 gevriesdroogde kolen of 2 rode kolen in blik! Die laatste kolen worden immers bewerkt, eventueel diepgevroren, vervoerd, de verpakking moet worden aangemaakt, enz.

Daarnaast kost het veel energie om groenten te leveren buiten ‘het seizoen’. Elke in de winter geteelde serretomaat bijvoorbeeld, kost 1/2 m² aardgas. Dit verklaart meteen waarom niet-seizoensgebonden groenten duurder zijn...

Tenslotte koop je het best uit eigen streek. Het vergt minder transport om binnenlandse groenten tot in de winkel te krijgen. Dat betekent een lager brandstofverbruik en minder vervuiling bij het vervoer (per vliegtuig, vrachtwagen,...), én minder energieverbruik bij de opslag (koeling). Vaak kan je aan de prijs merken of het al dan niet om binnenlandse producten gaat, maar niet altijd. Let daarom op de bordjes die groenten- en fruithandelaars, grootwarenhuizen en kruideniers verplicht bij groenten en fruit moeten plaatsen. Zij geven aan uit welk land de producten afkomstig zijn.

Je kan je groenten (en andere producten) ook direct bij de boer of boerin aankopen. Direct kopen bij de hoeve, op de (bio)markt, in een voedselteam of via een groentenabonnement, levert jou en de boer(in) een persoonlijk contact op. Zo weet je weer waar je voeding vandaan komt.

TIP 4: Koop liever producten in retourverpakking in plaats van eenmalig glas, blik of plastic

Bij de brouwer, in de wereldwinkel of mits enig speuren in grootwarenhuizen en kruideniers kan je drank terugvinden in retourverpakkingen. Meestal gaat het dan om glazen flessen, maar hier en daar is drank ook te koop in retour-PET-flessen.

Retourverpakkingen brengen minder milieubelasting met zich mee, op voorwaarde dat de flessen geen afstanden moeten afleggen van meer dan 200 km. De energie voor het transport en de vervuiling die hiermee gepaard gaan, doen dan het voordeel van hergebruik teniet. Een veralgemeend gebruik van standaardflessen en -kratten zou het vervoer van inzamelpunten naar reinigingsinstallaties en bottelarijen bovendien sterk kunnen reduceren. (In Duitsland wordt dit met succes toegepast voor bronwater.) Een glazen fles kan 25 tot 50 keer herbruikt worden.

Vrij makkelijk verkrijgbaar in retourverpakking zijn water, limonade, melk, cola, bier en zelfs wijn. Naast dranken, worden er ook andere producten in retourverpakkingen aangeboden. Vaak kan je deze terugvinden in natuurvoedingswinkels of bij kleine producenten. Denk maar aan broodbeleg of yoghurt in retourglas, het hervulsysteem van Ecover of The Body Shop voor afwasmiddelen, shampoo, enz.

TIP 5: Koop liever producten uit recyclagepapier

Bomen redden kan je op twee manieren: door minder papier te verbruiken en door meer gebruik te maken van recyclagepapier.

Elke Vlaming verbruikt per jaar gemiddeld 200 kg papier. Om 1000 kg wit papier te maken, zijn er ongeveer 15 bomen nodig. Als je erin slaagt je papierverbruik met slechts 1/4 te verminderen, dan spaar je één boom per jaar. Als iedereen in Vlaanderen dit zou doen, sparen we bijna 6 miljoen bomen!

Met enige creativiteit is het niet zo moeilijk om minder papier te verbruiken. Tips hierbij zijn o.a.: recto verso kopiëren, briefomslagen hergebruiken, achterkanten van bedrukt papier gebruiken voor faxdocumenten, als kladpapier, als tekenpapier voor de kinderen, een compacte lay-out hanteren, abonnementen op tijdschriften die je toch niet leest opzeggen, een sticker op je brievenbus plakken om ongeadresseerd reclamedrukwerk te vermijden, enz.

Daarnaast kan je door te kiezen voor gerecycleerd papier, de houtkap aanzienlijk beperken. De recyclagevariant biedt niet alleen het voordeel dat er bomen worden gespaard, ze voorkomt ook afval. Oud papier wordt immers ingezameld en niet weggegooid!

Tijdens het productieproces van recyclagepapier wordt zo’n 50% minder lucht vervuild, 22% minder energie verbruikt, 80% minder water verbruikt en 90% minder water verontreinigd in vergelijking met de productie van nieuw wit papier.

Alternatieven in recyclagepapier kan je vaak terugvinden: vb. cursusblokken, koffiefilters, briefomslagen, toilet- en keukenpapier, kaften, etiketten, notablokjes, wenskaarten, enz.

Verschillende kruideniers, grootwarenhuizen, kantoor- en krantenwinkels maar ook de Oxfam-Wereldwinkels hebben recyclagevarianten in hun aanbod.

TIP 6: Koop eens een product van de Oxfam-Wereldwinkels

In de Oxfam-Wereldwinkels vind je verschillende voedingsproducten uit de derde wereld: koffie, wijn, honing, noten, fruitsap, thee, rum, pindakaas, olijven, muntjes, rijst, chips, suiker,...

Naast voedingsproducten, verkopen de wereldwinkels artisanale producten, enerzijds de producten van de Fair Trade Organisatie, anderzijds Made in Dignity-producten van Magasins du Monde-Oxfam.

Het zijn ‘eerlijke’ of ‘rechtvaardige’ producten: de prijs van de producten is zo samengesteld dat een rechtmatig deel gaat naar de producent (de boer, de coöperatie) en het land van herkomst, wat in de gewone handel allerminst evident is. De hogere en stabielere prijs maakt het de boeren mogelijk te investeren in diversificatie, infrastructuur, sociale voorzieningen of scholing. Het maakt de boeren ook minder afhankelijk van tussenhandelaars.

Behalve het betalen van een eerlijke prijs (de wereldmarktprijs is vaak te laag) betekent rechtvaardige handel: langetermijncontracten, voorfinanciering waar nodig, een stabiele prijs, ondersteuning met vormingsprogramma's, enz.

Naast eerlijkehandel-producten worden in Oxfam-Wereldwinkels 'solidariteitsproducten' verkocht: ter ondersteuning van organisaties als Amnesty International (kaarsen), Greenpeace (T-shirts) of NCOS (wereldkalender).

Een derde categorie zijn de 'informatie- en cultuurdragers' zoals de derdewereldliteratuur, CD's, tijdschriften, informatieve spelen, enz.

Als laatste zijn er de producten die een effectieve milieubijdrage leveren, voornamelijk kantoormateriaal van gerecycleerd papier.

Er is vast wel een Oxfam-Wereldwinkel in je buurt. De adressen kan je bekomen bij Oxfam-Wereldwinkels nationaal: tel. 09/218 88 99.

TIP 7: Koop liever een spaarlamp

Waarom kiezen voor een spaarlamp? Omdat gloeilampen een zeer laag rendement hebben. Slechts 5 tot maximum 10 % van de aangevoerde elektriciteit wordt omgezet in licht. De rest gaat als warmte verloren. Deze lampen zou je dus eerder een elektrische verwarming kunnen noemen waar ook een beetje licht uit komt! Naast het feit dat bij deze lampen veel energie verloren gaat, hebben ze een relatief korte levensduur (1000 branduren).

Spaarlampen daarentegen, leveren een hoger rendement en hebben een langere levensduur (10.000 branduren). Vermits ze 10 keer langer meegaan, besparen ze zowel geld als afval.

Een rekenvoorbeeld:

De spaarlamp bespaart (op zijn levensduur) 3.320 BEF. Drie van deze spaarlampen leveren je samen dus 9.690 BEF op.

TIP 8: Koop liever bewaardozen in plaats van aluminiumfolie, huishoudfolie en/of bakpapier

Er zijn handige bewaardozen, brooddozen en afsluitbare drinkbekers op de markt die je perfect kan gebruiken voor de picknick of om restjes, dessertjes, een lunch, versnaperingen voor school en werk,... in te bewaren. Op die manier wordt heel wat aluminium- of huishoudfolie én energie bespaard.

Vanuit milieuoogpunt is vooral aluminiumfolie geen aanrader. Het maken van aluminium kost zeer veel energie en is erg vervuilend voor lucht en water. De winning van bauxiet, het erts waaruit aluminium wordt gemaakt gebeurt meestal erg milieuonvriendelijk. Aluminium wordt vaak gebruikt als folie, in diepvriesverpakkingen, soms voor drankblikjes, spuitbussen,... Aluminium vergaat niet, maar het is perfect recycleerbaar. Het komt erop aan over een goed ophaalsysteem te beschikken.

Als we een rangschikking maken van het meest milieuvriendelijk naar de minst goede keuze voor het leefmilieu ziet het lijstje er als volgt uit: bewaardozen, broodpapier (vetvrij papier of bakpapier), huishoudfolie, aluminiumfolie.

Wist je dat de Landsbond van Beenhouwers in samenwerking met OVAM en Tupperware een actie organiseert waarbij consumenten aangemoedigd worden om hun beleg en vleeswaren met hervulbare dozen aan te kopen? Handelaars die meedoen aan de actie kan je herkennen aan de groene sticker ‘Ecoshopping’ op de deur. Licht op groen dus om met bewaardozen langs te gaan bij de slager!

TIP 9: Koop liever stoffen in plaats van papieren zakdoeken

Producten die duurzaam zijn en met andere woorden zo lang mogelijk meegaan leveren de volgende voordelen: minder afval, minder grondstofgebruik, energieverbruik, watergebruik, luchtvervuiling, enz. bij de productie, minder luchtvervuiling en energieverbruik door transport. Dat is het geval voor stoffen zakdoeken ten opzichte van papieren.

Als je er even over nadenkt is het niet zo moeilijk om voor heel wat producten een duurzaam alternatief te vinden.

Enkele voorbeelden:

TIP 10: Koop eens iets in een kringloopwinkel

Het ‘groot huisvuil’ of ‘grof vuil’ vormt een aanzienlijk deel van onze afvalberg (ongeveer 10 %). Deze afvalfractie bestaat uit afgedankt speelgoed, meubilair, textiel, witgoed (zoals ijskasten, wasmachines,...) en bruingoed (zoals computers, radio’s, TV’s,...)

Deze fractie wordt één of twee keer per jaar door de gemeente opgehaald. Vroeger werd grof vuil vaak zonder sorteren richting verbrandingsoven of stort gevoerd. Door de opkomst en professionalisering van de kringloopcentra worden steeds meer van deze producten in het hergebruik- en recyclagecircuit gebracht. De kringloopcentra hebben binnen het recyclagesysteem een bevoorrechte plaats gekregen. Ze kunnen uit de teruggebrachte apparaten een keuze maken en deze via hun winkels en werkplaatsen terug in omloop brengen. De centra zorgen ervoor dat de nog waardevolle spullen ingezameld, gesorteerd, indien nodig gerepareerd en opnieuw verkocht worden.

Naast het beperken van afval, werken heel wat centra aan een sociale economie. Door het arbeidsintensieve karakter en de verscheidenheid van werkzaamheden, bieden kringloopcentra interessante leer- en werkmogelijkheden voor laaggeschoolden, langdurig werklozen en sociaal achtergestelden.

Een ander sociale doelstelling ligt op het vlak van bestrijding van kansarmoede. Dankzij de lage prijskaartjes zijn de kringloopwinkels voor elke beurs toegankelijk. Dit wil niet zeggen dat je er enkel terecht kan als je een laag inkomen hebt. De ervaring leert dat uiteindelijk alle inkomensklassen kringloopwinkels bezoeken.

In Vlaanderen zijn 40 kringloopcentra (met 55 kringloopwinkels) actief. Wil je weten of er in jouw buurt een kringloopwinkel is, neem dan contact op met de Koepel van de Vlaamse Krinloopcentra, Breughelstraat 31, 2018 Antwerpen, tel. 03/281 03 30, kvkringl@mail.dma.be

Colofon

Redactie: Martine Daelemans, medew. GAP-Vlaanderen, EcoTeam-Campagne (De tips uit deze brochure zijn voorbeelden van tips uit het EcoTeam-Programma)

Medewerkers: Tineke Van Engeland, Paul Van Cappellen, Ingrid Vanhaevre (OIVO), Ingrid Pauwels (GAP-Vlaanderen), Dirk Van Regenmortel (BBL), Inez Louwagie (Netwerk-Vlaanderen), Annemie Demedts (OWW), Dirk Steurs (Max Havelaar)

Maart 2000, Netwerk Bewust Verbruiken