Kies Wakker, Slaap Lekker

6. Met vier poten op de grond

[ VLOERBEKLEDING ]

Er bestaan veel mogelijkheden wat betreft vloerbekleding in de slaapkamer. Het meest gebruikt zijn vast tapijt, linoleum en kurk, houten plankenvloeren, parket en laminaat. Het is niet gemakkelijk om hieruit een keuze te maken; vooral niet als we, behalve met ecologische en sociale aspecten, uiteraard ook met zaken als onderhoud, budget en wat we zelf mooi vinden, rekening willen houden.

VAST TAPIJT

Vast tapijt wordt veel gebruikt in slaapkamers. Lekker warm aan de voeten! Nochtans heeft vast tapijt ook veel nadelen: wie last heeft van allergie voor mijten bijvoorbeeld, gebruikt het beter niet (zie hoofdstuk 8). Het ene tapijt is ook het andere niet. Zo kan de pool (zichtbare bovenkant) uit kunstvezels of uit natuurlijke vezels (katoen, wol, kokos, sisal, geitenhaar) bestaan. Ook het rugmateriaal kan synthetisch of natuurlijk (vb. jute) zijn. Tapijt uit hernieuwbare grondstoffen is te verkiezen. Veel wollen tapijten worden echter met insecticiden tegen motten behandeld.

Enkel bionatuurvezels (vb. biologisch geteelde katoen) en ook hennep, sisal en kokos worden niet behandeld met chemicaliën. Kies je toch voor tapijt, geef dan de voorkeur aan een kokos- of sisaltapijt met een jute onderlaag of aan een katoenen tapijt met een EKO-label (vervaardigd uit bio katoen).

Aan de tapijtproductie zitten ook sociale aspecten vast: hoe zit het met de arbeidsomstandigheden van de arbeiders in de tapijtindustrie? In Nepal en India worden vaak kinderen ingeschakeld voor het vervaardigen van tapijten die hier verkocht worden. Het Rugmark label garandeert dat tapijten niet door kinderhanden zijn gemaakt.

LINOLEUM EN KURK

Linoleum en kurk bestaan grotendeels uit hernieuwbare grondstoffen, maar de samenstelling kan sterk verschillen van producent tot producent. De meest courante kurktegels bijvoorbeeld zijn bewerkt met heel wat kunststoffen en kleurstoffen.

Als je graag een kurken vloer hebt, kies dan voor onbehandelde natuurkurk (zonder afwerkingslaag uit kunststof). Die kan thuis afgewerkt en onderhouden worden met plantaardige olie of was. Linoleum is qua milieuvriendelijkheid ook een goede keuze voor halfharde vloerbedekkingen. Er bestaan verscheidene ecolabels voor linoleum: het Nederlandse Milieukeur en het Scandinavische Nordic Swan label, het label TÜV-Umweltsiegel van het Duitse testinstituut TÜV-Süd-Deutschland en het Oostenrijkse Umweltzeichen. Linoleum met een milieulabel hebben een lager energieverbruik bij de productie en ook de uitstoot van organische oplosmiddelen en de gehalten aan zware metalen zijn beperkt.

[ WAT IS FSC ? ]

In de jaren '90 is een initiatief van de grond gekomen dat op een constructieve manier iets aan de achteruitgang van de bossen wou doen. De Forest Stewardship Council (FSC) of "Raad voor duurzaam bosbeheer" werd in 1993 opgericht door boseigenaren, de houtsector (productie en handel), sociale bewegingen en milieu-organisaties als een internationale nietgouvernementele organisatie. FSC streeft naar verantwoord bosbeheer wereldwijd, dat rekening houdt met het milieu, een sociale dimensie heeft en economisch haalbaar is. De leden van FSC hebben 10 internationale principes en criteria ontwikkeld, waaraan het bosbeheer moet voldoen om een certificaat te krijgen. Deze principes gelden voor alle bostypen, zowel voor tropische, boreale als gematigde bossen. Nationale FSC-werkgroepen passen deze principes en criteria aan in functie van de bostypes en specifieke context van hun land. De certificering zelf gebeurt door onafhankelijke certificeringsorganismen die door FSC geaccrediteerd zijn.

VAN BOS NAAR CONSUMENT

Om de consument te garanderen dat het aangekochte product daadwerkelijk uit een goed beheerd bos komt, heeft FSC, naast het bosbeheercertificaat, het "chain-of-custody certificaat" gecreëerd. Dit maakt het mogelijk de weg die het hout aflegt doorheen de hele productieketen te volgen. Alle bedrijven die zich in die keten bevinden, en aan de productie of het verhandelen deelnemen, ondergaan hiervoor een audit door één van de certificeringsorganismen. Het FSC-label laat de consument toe om hout en houtproducten afkomstig uit goed beheerde bossen te herkennen.

PLANKENVLOEREN, PARKET EN LAMINAAT

Plankenvloeren, parket en laminaat hebben hout als voornaamste grondstof. Hout is zowat de hernieuwbare grondstof bij uitstek met daar bovenop een zeer lange levensduur. De grote voorwaarde is echter dat al het gebruikte hout uit verantwoord beheerde bossen komt en dat het niet chemisch behandeld werd. Wat plankenvloeren betreft wordt in de slaapkamer vooral naaldhout (grenen, vuren, lariks) gebruikt. Je kan ook harde houtsoorten gebruiken, maar dat is vaak duurder en in de slaapkamer niet nodig: meestal loop je er niet met scherpe hakken rond en gebeuren er geen dingen die het hout kunnen beschadigen, zoals rollen met een bureaustoel en schuiven met tafels. Bij laminaatparket wordt spaan of vezelplaat (HDF: high density fibre board), bestaande uit geperste en verlijmde houtresten, als drager gebruikt. De toplaag bestaat meestal uit een foto van hout op papier, gedrenkt in kunsthars. Vergeleken met vroeger is het lijmgehalte sterk gereduceerd. Kies altijd voor een E1-plaat (die heeft een beperkte formaldehydeemissie, zie ook Hoofdstuk 2).

Bij fineerparket bestaat de bovenste laag uit een heel dun hardhoutlaagje, de onderlagen bestaan uit goedkopere houtsoorten. Massieve plankenvloeren zijn te verkiezen boven fineer- en laminaatparket, fineerparket is te verkiezen boven laminaatvloeren. Massief hout heeft immers minder bewerkingen nodig (minder energie-input en minder milieubelasting in het algemeen) en behoeft geen lijmen.

Voor alles wat hout betreft, garandeert het FSC label (Forest Stewardship Council) dat het gebruikte hout afkomstig is uit verantwoord bosbeheer, waarbij rekening gehouden wordt met zowel ecologische, sociale als economische criteria. Het FSC label is internationaal en zowel van toepassing op hout afkomstig uit Europese bossen als op hout uit de tropen of andere streken.

Zowel voor plankenvloeren, traditioneel-, fineer - en laminaatparket bestaan er mogelijkheden in FSCgelabeld hout.

DE SOCIALE VOORDELEN VAN FSC

De bosbeheerder moet voor FSC niet enkel rekening houden met de wettelijke en gebruiksrechten van inheemse volkeren. Ook moet het sociaal en economisch welzijn van bosarbeiders en lokale gemeenschappen verbeterd worden. De rechten, gezondheid en veiligheid van de bosarbeiders en goede sociale voorzieningen voor de werknemers moeten worden gegarandeerd.

[ INFO EN VERKOOPPUNTEN ]

Algemeen

Milieukeur (Nederlands milieulabel): www.milieukeur.nl
Nordic Swan (Scandinavisch milieulabel): www.svanen.nu (Engelstalig)
SKAL (EKO-label voor biologische teelt): www.skalint.com (Engelstalig)
OVAM (Openbare Afvalstoffenmaatschappij voor het Vlaamse Gewest), "Milieuvriendelijk consumeren, 10 productgroepen kritisch bekeken", tel. 015 28 48 44, www.ovam.be
Blaue Engel (Duits milieulabel): www.blauer-engel.de (Duits- en Engelstalig)
Umweltzeichen (Oostenrijks label): www.umweltzeichen.at (Duitstalig)
VIBE, (Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch Bouwen en Wonen): tel. 03 239 74 23, www.vibe.be

Tapijten

Voor een lijst van verkooppunten van bedrijven die Rugmark (keurmerk voor tapijten zonder kinderarbeid) verdelen: www.rugmark.de (Engels- en Duitstalig)
Landelijke India Werkgroep (voor info over arbeidsomstandigheden en Rugmark): www.indianet.nl

Kurk en Linoleum

Voor adressen van verkooppunten: VIBE, tel. 03 239 74 23, www.vibe.be
Linoleum van de merken Artoleum, Corklinoleum en Walton (van het Nederlandse Forbo- Krommenie) hebben het Nederlands Milieukeur-label en het Oostenrijkse Ümweltzeichen, het merk Marmoleum (ook van Forbo-Krommenie) heeft daar bovenop nog het Nordic Swan label. Voor adressen van verkooppunten van Forbo Linoleum, tel. 02 467 06 60, www.forbo-linoleum.be, info@forbo-linoleum.be

Beschikbaarheid van FSC-gelabelde houtproducten voor vloeren:

Massieve planken vloeren: grenen, vuren, europese eik (Biola), jatoba
Massieve legklare vloeren: Sanforst
Fineerparket: Par-Ky (Decospan)
Laminaatparket: Quick-step (Unilin), Berry Wood
Lijst van verkooppunten op: www.wwf.be

Meer informatie over FSC op www.fscoax.org en bij WWF, 02 340 09 99, www.wwf.be

[ TIPS ]

Als je een oude houten vloer hebt, kan je die opschuren (met een 'Woodboy' of gelijkaardige grote schuurmachine die je in de doe-het-zelf-handel en een aantal houthandels kan huren). Een oude opgeschuurde en geoliede en/of in was gezette vloer geeft altijd een warm resultaat. Ze geeft je slaapkamer een eigen geschiedenis, juist omdat ze veroudert. Let wel op: het stof dat vrijkomt bij het schuren van houten vloeren waarop vinyl gekleefd heeft, kan schadelijk zijn voor de gezondheid.
Voor houten vloeren is het niet altijd nodig om nieuwe planken te kopen, sommige firma's leveren vloerplanken van nog bruikbaar sloophout.
Vraag voor alle houten producten naar het FSC-label, enkel dat label geeft de garantie dat het gebruikte hout afkomstig is uit verantwoord beheerde bossen
Linoleum kan hergebruikt worden op voorwaarde dat het niet over de volledige oppervlakte wordt verlijmd op de ondervloer.
Wat afwerking en onderhoud van houten vloeren betreft: producten op basis van natuurlijke oliën en boenwas zijn het best. In het klassieke synthetische gamma kies je dan waar voor middelen op waterbasis.
Als je een houten vloer legt, tracht dat dan te doen zonder verlijming: dat belast je gezondheid minder én maakt afbraak en hergebruik mogelijk.