Actie-ideeën Niet-winkeldag

Het Netwerk Bewust Verbruiken coördineert of voert geen straatacties, maar plaatst deze actietips (verzameld door Netwerk-Vlaanderen) op haar site om lokale groepen aan te sporen zelf iets op het getouw te zetten. Ter inspiratie. Er zijn heel wat mogelijkheden om actie te voeren op de Niet-Winkeldag. Het is de moeite waard om er een middagje voor uit te trekken om samen iets te maken. Een uurtje brainstormen levert vast allerlei creatieve ideeën op. Om je op weg te helpen vind je op hier enkele tips en voorbeelden van succesvol gebleken straatacties uit voorgaande jaren.

Aandacht trekken: een must

Als mensen al van ver iets opvallends zien gebeuren, is hun nieuwsgierigheid gewekt en blijven ze even staan. Dan is een kort gesprekje snel aangeknoopt. Meestal vertrek je dus van een aandachtstrekker: een rijdend object, theater, straattekeningen, een informatiekraam, ... met daaromheen mensen die pamfletten uitdelen en gesprekken aanknopen. Fotogenieke objecten of activiteiten resulteren vaak in een foto in de krant. Nodig ook de regionale tv uit.

Inhoudelijk voorbereiden

Het is verstandig om het achtergrondmateriaal vooraf te bespreken met de mensen die aan de activiteit meewerken. Je kan hierbij een lijstje gebruiken met lastige vragen, vragen waarmee je meestal geconfronteerd wordt als je actie voert tijdens de Niet-Winkeldag. Zo'n vragenlijst, samen met mogelijke antwoorden, kan je vinden op de Nederlandse niet-winkeldag site. Oefen samen het formuleren van de duidelijkste antwoorden en reacties voordat je de straat op gaat.

Theater & muziek

Straattheater en muziek kan je zelf maken. Veel talent is daar niet voor nodig, wel een beetje lef en een opvallende uitdossing. Het komt er vooral op aan de voorstelling enthousiast te brengen. Hou het kort en simpel. Als de inhoud van je boodschap te ingewikkeld is of te lang duurt, lopen de mensen halverwege weg. Dat is natuurlijk niet motiverend. Vrolijke acties krijgen veel sympathie, hoogstens zul je af en toe een flauwe opmerking horen.

• Luie stoelen
  Middenin een drukke winkelstraat nemen enkele mensen plaats in een paar luie stoelen en gaan daar lekker niets doen, terwijl de mensenstroom voorbijtrekt. Met een tafeltje, een schemerlamp en een potje thee erbij wordt het een compleet huiskamertafereel. Je kunt ook een luie stoel neerzetten en voorbijgangers uitnodigen erin te gaan zitten om te zien hoe het voelt om even niets te hoeven. Er ontstaan spontane gesprekken. Anderen delen ondertussen pamfletjes uit. In voorgaande jaren trok deze actievorm overal veel belangstelling.
• Onzichtbaar theater
  Dit is een heel leuke vorm van actief theater: het publiek speelt mee maar heeft dat zelf niet in de gaten. Bijvoorbeeld: ga met twee mensen in de rij voor een kassa staan. De een begint met luide stem te mopperen over het lange wachten en dat mensen altijd zoveel kopen en vraagt zich af: Waarom? De tweede reageert daarop en begint een discussie met de eerste. Probeer bij het gesprek zoveel mogelijk andere klanten te betrekken: 'U bent het toch zeker met me eens?'... De bedoeling is dat de klanten op den duur met elkaar in gesprek raken en dat jij je stilletjes kan terugtrekken - op naar een andere kassa!
• Zeepkist
  Wie durft houdt een toespraak vanaf een zeepkist. Plaats een kist of stoel in een winkelstraat en vertel het winkelend publiek je mening over winkelen, reclame, Niet-Winkeldag of wat je verder kwijt wilt.
• Steltlopers
  In Groningen trokken in '96 twee steltlopers -de reclame- door de winkelstraten. Aan touwtjes bewogen zij een levende marionet -een consument- de winkels in.
• Marsmannetjes
  In '96 kreeg in Manchester een groep buitenaardse wezens een toeristische rondleiding door het winkelcentrum. De marsmannetjes waren zeer verbaasd over de uitleg die zij kregen over het gedrag van de aardbewoners.
• Dolgedraaide consumenten
  Deze hollen in rondjes achter elkaar aan. Middenin de cirkel wordt de berg afval steeds groter. In Maastricht had in '97 een groepje dolgedraaide consumenten, volgeplakt met reclamefolders en zeulend achter propvolle winkelwagens, veel bekijks. Temeer omdat ze met een touw aan elkaar vastzaten. Een groepje bevrijde consumenten deelde pamfletjes uit en knoopte gesprekken aan.

Reclame

• Alternatieve reclamezuil
  Maak een alternatieve reclamezuil met aankondigingen en adressen van milieubewuste winkels, tips voor gratis cadeautjes, een overzicht van verkooppunten van milieuvriendelijke producten, tweedehands goederen, wereldwinkel, biomarkt en dergelijke.
• Parodieën op advertenties
  Gebruik op je spandoeken of sandwichbord pakkende teksten of posters. Je kan bestaande advertenties parodiÎren. Hang ze op of loop ermee rond. Tekstsuggesties: de wereld biedt genoeg voor ieders behoeften, maar niet voor ieders hebzucht, ik wil van mijn koopverslaving af, of koop alleen wat je echt nodig hebt.
• Film en video
  In Manchester ging in '95 een groepje de straat op om een reclamespot te filmen voor een nieuwe drank: Happiness (Geluk). Natuurlijk moesten de acteurs de spot vele malen opvoeren voordat de regisseur tevreden was. Dit gebeuren had volop bekijks, omdat passanten in eerste instantie dachten dat er echt gefilmd werd voor de televisie. In Canada maakte The Media Foundation drie reclamespots van elk 30 seconden om de Niet-Winkeldag te promoten. Onderdeel van de acties in Canada is om via juridische weg de commerciële televisiestations te dwingen om ook dit soort niet-commerciële spots uit te zenden.

Een leuke wereld

Het is natuurlijk ook mogelijk om gewoon iets te laten zien van een leuke wereld, waarin mensen centraal staan. Een zee van tijdsbestedingen is mogelijk, als je niet hoeft te winkelen: muziek maken, touwtje springen, dansen, jongleren, balspelen, hinkelen. Creëer in een drukke winkelstraat met rood-wit lint een koop-vrije zone, waarbinnen die dingen kunnen. Nodig voorbijgangers uit om mee te doen.

Verkopen

Elke reclamemaker weet het: geluk is te koop, mits je het mooi verpakt... Je kan dus ook allerlei dingen gaan verkopen. Soms willen mensen betalen, maar dat is natuurlijk niet de bedoeling, want wat je verkoopt is gratis: geluk, tevredenheid, tijd, ...

• Doosjes geluk
  Een koopman leurt met doosjes die geluk bevatten. Hij verkoopt ze bij opbod en prijst de kwaliteiten aan: je voelt je beter, iedereen houdt van je, je hebt meer vrijheid. Misschien heeft de koopman hoorntjes op z'n hoofd, een staart en enge ogen. Het kan een eenpersoons-act zijn, waarbij de toeschouwers de kopers zijn of er kunnen acterende 'kopers' zijn.
• Kraken
  Nog een idee uit Nieuw-Zeeland: een leegstaande winkel kraken en niets verkopen. Versier de etalage met opvallende en veelbelovende teksten, zoals:
  • alleen vandaag: gratis tijd!
  • alleen hier te koop: Niets!
  • Gratis zon en frisse lucht!

  Je kunt ook doosjes, zakjes of flesjes Tevredenheid uitdelen op straat. Doe er een label aan met uitleg over dit kostbare geschenk:

  • Niets is beter!
  • Hier krijg je niets voor niets!

  In de winkel kan je informatie geven over het LETS-systeem in jouw stad. Je kunt de bezoekers iets symbolisch geven (doosje Geluk) en informatie over de Niet-Winkeldag. Je kan de klanten ook zelf iets laten maken.

• vrijkaartjes en bonnen
  Je kan vrijkaartjes uitdelen op straat: Gefeliciteerd! U bent vandaag vrijgesteld om iets te kopen. Vandaag is het Niet-Winkeldag! Of maak cadeaubonnen ter waarde van een bepaalde hoeveelheid tijd. Hiermee kun je mensen stimuleren om meer tijd aan een ander te besteden in plaats van geld. Ook kun je een bon maken waarmee mensen een bepaalde dienst cadeau kunnen doen. Milieudefensie Gouda deelde ooit Kerstcadeau-vrijstellings-certificaten uit. Met het certificaat kan je mensen vrijstellen om jou een kerstcadeau te geven.

Stickers

In Auckland maakten NWD-activisten in '96 stickers om over advertenties of op onzinproducten te plakken. Enkele tekstideeën:

• Reclame verkoopt hoofdzakelijk illusies
• Een tevreden mens heeft dit niet nodig
• Koop mij niet!
• Ik ben volstrekt overbodig.

Straatenquêtes

In de Amsterdamse Kalverstraat hielden medewerkers van een marketing-bureau in '96 straatinterviews. Ze enquêteerden het winkelend publiek. Pas bij het stellen van de laatste vraag ontstond enige argwaan. Maak lijsten met vragen als:

• Vindt u winkelen leuk?
• Is winkelen een hobby van u of gaat u alleen winkelen als u echt iets nodig heeft?
• Denkt u dat reclame invloed op uw koopgedrag heeft?
• Denkt u wel eens na over de herkomst van de producten die u koopt en over de omstandigheden waaronder die zijn gemaakt?
• Laatste vraag: Weet u dat het vandaag Niet-Winkeldag is?

Stoeptekenen

Met eenvoudig stoepkrijt kan je een grote tekening op straat maken. Je hoeft beslist geen talent te hebben! Een tekening van het logo van de Niet-Winkeldag zal wel lukken. Gebruik verschillende kleuren, versier het met bloemetjes, schakel kinderen in. Blijf er vooral mee bezig: zolang er aan het kunstwerk wordt gewerkt, trekt het aandacht. Als het eenmaal af is, let niemand er meer op en wordt je creatie met voeten getreden.

Voor wie in het onderwijs staat...

Voor docenten in zowel basis- als secundair onderwijs biedt de Niet-Winkeldagcampagne allerlei aanknopingspunten. Docenten economie, maatschappijleer en Nederlands kunnen het onderwerp in hun lessen betrekken. Enkele suggesties: de mondiale verdeling van energie en grondstoffen, doorberekenen van milieu- en sociale kosten in prijzen van producten, onderzoek naar consumptiegedrag en bestedingspatronen. Ongetwijfeld verschijnen er over de Niet-Winkeldag artikels in de media. Sommige leerlingen kunnen van hun studie-opdracht een echte actie maken.

In het basisonderwijs komen kringgesprekken en vakken als rekenen, taal en tekenen in aanmerking. Een kringgesprek kan gaan over samen delen, wat is geluk of welke spullen heb je écht nodig. In taal- en tekenlessen kunnen opstellen en tekeningen worden gemaakt. In een rekenles kunnen kinderen oefenen hun zakgeld zo verantwoord mogelijk te besteden.

Meer informatie

• De jaarlijkse niet-winkeldag
• Het NBV en de niet-winkeldag van 24 november 2001
• Het NBV en de niet-winkeldag van 30 november 2002