Beleidseisen Netwerk Bewust Verbruiken

De start van de campagne is voor het NBV ook aanleiding om enkele beleidseisen naar voren te schuiven. Het netwerk Bewust Verbruiken vraagt

1. het verplicht vermelden van ingrediënten op de verpakking van bouwmaterialen en schoonmaakmiddelen. Zo kunnen bewuste consumenten weten wat ze kopen en schadelijke producten vermijden.
2. een BTW-verlaging voor biologisch katoen en biologische wol. BTW-verlaging bezorgt verantwoorde producten een eerlijke prijs ten opzichte van gangbare producten die geen rekening houden met duurzaamheid.
3. dat de Vlaamse overheid voor haar aankoopbeleid streeft naar het gebruik van FSC-gelabeld hout, waarbij het gebruik van houtverduurzamingsmiddelen wordt vermeden. Zo vervult de overheid haar voorbeeldfunctie ten opzichte van verbruikers: tonen ze hoe duurzaam (ver)bouwen mogelijk is.

Woon gerust, kies bewust...
...en zorg voor volledige informatie!

Het Netwerk Bewust Verbuiken eist vermelding van samenstelling op (verpakking van) bouwmaterialen en schoonmaakmiddelen

Bouwmaterialen hebben een grote invloed op het binnenklimaat en de kwaliteit van de binnenlucht. In de samenstelling van gevelmaterialen, isolatiematerialen, voegen- en egalisatiepasta’s, pleisters enz... worden tegenwoordig meer dan 60.000 verschillende substanties gebruikt. Daarvan is slechts een minderheid volledig op milieu- en gezondheidseffecten getest. Bouwproducten en –materialen bestaan uit één of een aantal basisgrondstoffen (bijvoorbeeld: klei, hout, afvalgips, natuurgips, kalk, PVC, PUR, klinker, en honderden andere) en een aantal ‘toeslagstoffen’. Die toeslagstoffen kunnen zijn: bindmiddelen, brandvertragers, insecticiden, oplosmiddelen, droogversnellers of droogvertragers, waterafstotende stoffen, kleurstoffen, hechtmiddelen, schimmelwerende middelen enz... Vele van deze stoffen zijn schadelijk voor de menselijke gezondheid en/of het milieu.

Ook schoonmaakmiddelen bevatten meestal stoffen die schadelijk zijn voor het milieu en onze gezondheid. De meeste detergenten hebben een petrochemische en dus niet-hernieuwbare oorsprong. Deze detergenten zijn niet alleen afkomstig van een uitputbare hulpbron, maar vele daarvan hebben ook schadelijke effecten op het leefmilieu. Verschillende schoonmaakmiddelen bevatten desinfectiemiddelen, terwijl desinfectie in de meeste gevallen overbodig is. Ook stoffen zoals fosfaten en EDTA zijn ondermeer schadelijk voor het oppervlaktewater en beter te vermijden. Op vlak van gezondheid vormen de effecten op de huid het belangrijkste aandachtspunt. Sterke zuren of basen kunnen brandwonden veroorzaken en sommige producten zijn ook agressief ten opzichte van de ademhalingswegen. Andere producten zijn dan weer schadelijk wanneer ze met elkaar in contact komen.

Als consument mag men dan wel bereid zijn om bewuste keuzes te maken, in de praktijk is dit zo goed als onmogelijk.  Het Netwerk Bewust Verbruiken geeft wel tips omtrent welke stoffen te vermijden zijn, de consument is geen stap verder indien hij niet op de verpakking kan zien welke ingrediënten het product bevat. De verpakking van bouwproducten vermeldt immers nauwelijks iets over de samenstelling van het product. Soms bevat de verpakking een gecodeerde en enkel door professionelen leesbare boodschap of klassering (bijvoorbeeld bij cementproducten). Meestal is de samenstelling beperkt weergegeven, zoals bijvoorbeeld: ‘rogips en toeslagstoffen’. Om welke toeslagstoffen het gaat, wordt door fabrikanten van klassieke bouwproducten meestal niet weergegeven. Hetzelfde zien we bij de schoonmaakmiddelen : het verplichte percentage “anionische” of “kationische” detergenten is nietszeggend voor de bewuste consument.

Het Netwerk Bewust Verbruiken vraagt dat de industrie een voorbeeld zou nemen aan de fabrikanten van natuurverven. Die vermelden de samenstelling van hun product meestal wel op de verpakking. Zo weet de consument wat hij/zij in huis haalt. Vooral voor allergiegevoeligen, gezinnen met kinderen en consumenten die bewust met hun gezondheid bezig zijn, is dit belangrijk.

Om aan deze problematiek tegemoet te komen vraagt het Netwerk Bewust Verbruiken aan de federale overheid om de nodige maatregelen te treffen (via een nieuw KB in uitvoering van Art. 5, 10° van de productnormenwet) voor een verplichte vermelding van de samenstelling van bouw-, respectievelijk schoonmaakproducten op de verpakking. Zo kan de consument zijn beslissing om het product al dan niet te kopen, baseren op zoveel mogelijk gegevens. Een analoge regelgeving bestaat bijvoorbeeld al voor cosmeticaproducten. Tevens vragen we dat België de druk op Europa zou opvoeren om tot een uitgebreide Europese regelgeving daaromtrent te komen. De Europese Commissie buigt zich momenteel over een nieuwe regelgeving voor wasmiddelen, waarbij er ook aandacht wordt besteed aan de etikettering en labeling. Hoewel een stap vooruit, blijft het Europese voorstel van augustus vorig jaar echter, zeker voor wat betreft het luik labeling, teveel in vaagheid steken. Zo schept het voorstel onder die vorm nog steeds niet veel meer duidelijkheid over bijvoorbeeld het type detergenten, parfums, enz...

Woon gerust, kies bewust...
...en hou het betaalbaar!

Het Netwerk Bewust Verbruiken eist een verlaagd BTW-tarief voor biologisch katoen en biologische wol

In de brochure “Woon gerust, kies bewust” worden verschillende aankooptips gegeven. Jammer genoeg is de prijs van ethische consumptieproducten vaak hoger dan die van gangbare producten. Voor vele bewuste consumenten vormt deze oneerlijke prijszetting een belangrijk obstakel. Het gaat hier inderdaad om verkeerde en oneerlijke prijssignalen, want een voorwaarde voor “duurzaam produceren” is namelijk dat de marktprijzen de reële kosten voor de maatschappij weerspiegelen. Dat gebeurt nu niet: er wordt immers geen rekening gehouden met de milieukosten. Het zijn de maatschappij, de toekomstige generaties en de belastingbetaler die uiteindelijk moeten opdraaien voor de nadelige effecten van niet-duurzame productie!

In het Federale Regeerakkoord en in het Federale Plan Duurzame Ontwikkeling wordt gesteld dat “De regering een vermindering zal ondersteunen van de BTW-tarieven op Europese schaal voor producten die een groen of een ethisch keurmerk dragen. Dat heeft een compensatie tot doel voor hun over het algemeen hogere prijs.” De BTW-wetgeving van de Europese Lidstaten moet inderdaad de Europese Richtlijnen respecteren. De BTW-Richtlijn (Richtlijn 77/388/CEE) bevat echter wel een bijlage met een beperkte lijst van goederen en diensten waarvoor de lidstaten een verlaagd BTW-tarief mogen toekennen. Deze bijlage H bevat een zeventiental productgroepen, maar er worden nergens relaties gelegd met de bescherming van het leefmilieu. Vorig jaar nog publiceerde de Europese Commissie een mededeling waarin melding gemaakt wordt van de toekomstige actiedomeinen rond de BTW (COM(2000)348). Bedoeling zou ondermeer zijn te komen tot een rationalisatie van de BTW. Speciale aandacht zou gaan naar verlaagde tarieven om verschillende communautaire beleidsopties beter te realiseren, zoals bijvoorbeeld het bewerkstelligen van milieubescherming en het stimuleren van werkgelegenheid.

In het kader van de campagne “Woon gerust, kies bewust”, meent het Netwerk Bewust Verbruiken en haar leden dat een BTW-verlaging van 21 % naar 6 % voor biologische katoen en biologische wol absoluut noodzakelijk is. Zo worden consumenten financieel aangemoedigd om gordijnen, lakens en kledij die het milieu minder belasten, aan te kopen en wordt het ook voor de distributiesector aantrekkelijker om ze te koop aan te bieden. Aangezien de biologische productiemethodes en de aanduidingen dienaangaande vastgelegd zijn in Europese Verordeningen (Verordening (EEG) nr. 209/91 en nr. 1804/1999) zou zich geen probleem mogen stellen om de bijlage van de Europese BTW richtlijn in die zin uit te breiden. M.a.w. aangezien Europa zelf richtsnoeren heeft voor biologische productie, kan er geen enkel bezwaar zijn om de genoemde producten op te nemen in de bijlage H van de BTW-richtlijn, zodat de Lidstaten het recht krijgen om een verminderd BTW-tarief toe te passen. In de discussie rond de BTW-Richtlijn hopen we dat België ook voor deze productgroep de nodige druk uitoefent om deze in de vernoemde bijlage H op te nemen.

Woon gerust, kies bewust...
...ook voor de overheid!

Het Netwerk Bewust Verbruiken eist van de Vlaamse overheid dat zij voor haar aankoopbeleid streeft naar het gebruik van FSC-gelabeld hout, waarbij het gebruik van houtverduurzamingsmiddelen wordt vermeden.

De brochure Woon Gerust, Kies Bewust richt zich naar de consument, maar de overheid heeft de belangrijke taak om “het goede voorbeeld” te geven. Steden, provincies, de gewesten en de federale overheid dienen bijvoorbeeld in hun aankoopbeleid te streven naar het gebruik van niet-verduurzaamd FSC-gelabeld hout. Een dergelijke verwachting past volledig in het kader van de resolutie “betreffende de instelling van een certificaat voor duurzaam bosbeheer in het kader van het invoeren van een ecolabel voor hout”, die reeds in maart 1998 unaniem werd goedgekeurd door het Vlaamse parlement. Daarbij werd gevraagd aan de Vlaamse regering om in openbare werken hout met een label dat er op wijst dat het afkomstig is uit duurzaam beheerde bossen, voorrang te geven.

Ook het voorstel van resolutie i.v.m. illegale houtkap, dat in juni 2001 werd ingediend bij het Vlaamse parlement, vraagt opnieuw aan de Vlaamse overheid om werk te maken van een duidelijke aankooppolitiek betreffende het gebruik van hout in openbare werken. Er wordt expliciet gesteld dat de resolutie over het ecolabel voor hout moet opgevolgd worden.

Sinds 1997 moedigt de Vlaamse overheid via het milieuconvenant steden, gemeenten en provincies aan om voor openbare werken FSC-gelabeld hout of equivalent te gebruiken. In de nieuwe samenwerkingsovereenkomst wordt deze lijn verder gezet in het kader van een meer algemeen « milieuverantwoord productgebruik ». Het Netwerk Bewust Verbruiken vraagt dat de Vlaamse overheid, naast het aanmoedigen van een milieuverantwoord productgebruik bij lokale overheden, ook voor de eigen openbare werken het goede voorbeeld zou moeten geven.

Om tot een duurzaam houtgebruik te komen, is naast de oorsprong van het hout (verantwoord bosbeheer) ook de wijze waarop het hout gebruikt wordt van belang. Het gebruik van hout dat op chemische wijze is verduurzaamd, moet zoveel mogelijk vermeden worden.

De Belgische norm NBN EN 460 “Duurzaamheid van hout en producten op basis van hout. – Natuurlijke duurzaamheid van massief hout, gids van de duurzaamheidseisen van hout voor gebruik in de risicoklassen”, stelt dat er voor elke risicoklasse houtsoorten beschikbaar zijn die een voldoende natuurlijke duurzaamheid hebben om te kunnen gebruikt worden zonder enige vorm van verduurzaming. Het vermijden van het gebruik van chemisch verduurzaamd hout kadert eveneens in het milieuverantwoord productgebruik van de nieuwe samenwerkingsovereenkomst. Ook op dit vlak moet de Vlaamse overheid het goede voorbeeld geven aan lokale overheden en de burger.

Momenteel wordt er op Europees niveau gewerkt aan nieuwe richtlijnen voor openbare aankopen COM (2000) 275 en COM (2000) 276. Het is dus duidelijk dat ook op Europees vlak de discussie volop aan de gang is inzake een « groen openbaar aankoopbeleid ». Zo’n aankoopbeleid omvat ook een duurzaam houtgebruik : hout uit verantwoord bosbeheer, met het vermijden van chemische verduurzaming.

Tijdens de eerste lezing in het Europees parlement werden vele amendementen goedgekeurd, die overheden zullen toelaten om ecologische en sociale criteria in te schrijven in de bestekken. Het Netwerk Bewust Verbruiken vraagt dat België ook in de Ministerraad van Ministers bevoegd voor de interne markt een stevig standpunt zal verdedigen, dat ondermeer moet toelaten dat overheden rekening kunnen houden met ecologische criteria betreffende de productiemethode (zoals het duurzaam bosbeheer) van producten.